বন্দে মাতৰম নোগালেও ফৌজদাৰী গোচৰ হ’ব নালাগে: ছুপ্ৰিম ক’ৰ্টৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যবেক্ষণ

 

নতুন দিল্লী: বন্দে মাতৰম নোগোৱা বা গীতটোৰ সকলো স্তৱক নোগোৱাৰ বাবে কোনো ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে ফৌজদাৰী ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰি নে নাই—এই গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়টো পৰীক্ষা কৰি আছে ছুপ্ৰিম ক’ৰ্টে। মঙলবাৰে কৰ্ণাটকী সংগীতশিল্পী টি এম কৃষ্ণই দাখিল কৰা আবেদনখনৰ শুনানিৰ সময়ত বিচাৰপীঠে ইঙ্গিত দিয়ে যে ধৰ্মীয় বিশ্বাস বা বিবেকৰ কাৰণে বন্দে মাতৰম গোৱাৰ পৰা বিৰত থকা ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে ফৌজদাৰী গোচৰ চলোৱা উচিত নহয়। অৱশ্যে এই পৰ্যায়ত আদালতে কোনো চূড়ান্ত ৰায় প্ৰদান কৰা নাই।

মুখ্য ন্যায়াধীশ সূৰ্য কান্ত, ন্যায়াধীশ জয়মাল্য বাগচী আৰু ন্যায়াধীশ ভি. মোহনাৰ বিচাৰপীঠে টি এম কৃষ্ণৰ আবেদনখনৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰে। আবেদনখনত ২০২৬ চনত সংশোধন কৰা Prevention of Insults to National Honour Act, 1971-ৰ সাংবিধানিক বৈধতাক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱাৰ লগতে কেন্দ্ৰীয় গৃহ মন্ত্ৰালয়ৰ বন্দে মাতৰমৰ সম্পূৰ্ণ ছয়টা স্তৱক গোৱাৰ নিৰ্দেশকো প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা হৈছে।

শুনানিৰ সময়ত ন্যায়াধীশ জয়মাল্য বাগচীয়ে ১৯৮৬ চনৰ Bijoe Emmanuel গোচৰৰ ৰায়ৰ কথা উল্লেখ কৰে। সেই গোচৰত ছুপ্ৰিম ক’ৰ্টে ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয় সংগীত নোগোৱা, কিন্তু সন্মানসহকাৰে থিয় হৈ থকা শিক্ষাৰ্থীসকলৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছিল। আদালতে ইঙ্গিত দিয়ে যে এই ৰায়ৰ নীতি বৰ্তমানেও প্ৰযোজ্য হৈ আছে।

বিচাৰপীঠে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পৰা আবেদনখনৰ উত্তৰ বিচাৰি দুই সপ্তাহৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। আদালতৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, বন্দে মাতৰমৰ এটা বা সকলো স্তৱক নোগোৱাৰ বাবে কোনো ‘conscientious objector’-ৰ বিৰুদ্ধে ফৌজদাৰী ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ প্ৰশ্নটো Bijoe Emmanuel গোচৰৰ নীতিৰ আলোকে বিবেচনা কৰা হ’ব।

আবেদনকাৰী টি এম কৃষ্ণৰ হৈ জ্যেষ্ঠ অধিবক্তা ড° এছ মুৰলীধৰে যুক্তি আগবঢ়াই কয় যে বন্দে মাতৰমৰ সম্পূৰ্ণ ছয়টা স্তৱক গাবলৈ বাধ্যতামূলক কৰাৰ লগতে ইয়াক ফৌজদাৰী আইনৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিলে ধৰ্মীয় স্বাধীনতা আৰু বিবেকৰ অধিকাৰৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে। আবেদনখনত গীতটোৰ পিছৰ স্তৱকসমূহত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ উল্লেখ থকাৰ কথাও উত্থাপন কৰা হৈছে।

ইফালে, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ হৈ ছলিচিটৰ জেনেৰেল তুষাৰ মেহতাই আবেদনখনৰ বিৰোধিতা কৰে। শুনানিৰ সময়ত সাংবিধানিক প্ৰক্ৰিয়া সন্দৰ্ভত দুয়োপক্ষৰ মাজত তীব্ৰ বাক-বিতণ্ডাও হয়। ‘নক্সালপন্থী’ শব্দ ব্যৱহাৰ কৰাক লৈ ড° মুৰলীধৰে আপত্তি জনায়। পৰিস্থিতি উত্তপ্ত হোৱাৰ পিছত বিচাৰপীঠে হস্তক্ষেপ কৰে আৰু মন্তব্যসমূহ আদালতৰ নথিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাই বুলি জানিবলৈ দিয়ে।

২০২৬ চনৰ সংশোধিত আইনৰ অধীনত ৰাষ্ট্ৰীয় সংগীত বা ৰাষ্ট্ৰীয় গীত গোৱাত ইচ্ছাকৃতভাৱে বাধা দিয়া অথবা এনে গীত গোৱা সভাত বিঘিনি সৃষ্টি কৰাৰ বাবে কাৰাদণ্ড, জৰিমনা বা দুয়োটাৰে ব্যৱস্থা থাকিব পাৰে। এই সংশোধনীৰ সাংবিধানিক বৈধতাক লৈয়ে টি এম কৃষ্ণৰ আবেদনখনৰ অন্যতম মূল প্ৰশ্ন উত্থাপিত হৈছে।

উল্লেখ্য যে আবেদনখনত বন্দে মাতৰমৰ ঐতিহাসিক পটভূমি আৰু ১৯৩৭ চনত কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশনত গীতটোৰ প্ৰথম দুটা স্তৱক ব্যৱহাৰৰ সিদ্ধান্তৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে। আবেদনকাৰীৰ মতে, বৰ্তমানৰ নিৰ্দেশনাই সেই ঐতিহাসিক ব্যৱস্থাৰ পৰা পৃথক এক নতুন বাধ্যবাধকতা সৃষ্টি কৰিছে। এই দাবীসমূহ অৱশ্যে আবেদনকাৰীৰ যুক্তিৰ অংশ, আদালতৰ চূড়ান্ত সিদ্ধান্ত নহয়।

সেয়ে, বৰ্তমানৰ অৱস্থাত বন্দে মাতৰম নোগোৱাৰ বাবে ফৌজদাৰী গোচৰ হ’ব নোৱাৰে বুলি ছুপ্ৰিম ক’ৰ্টে চূড়ান্ত ৰায় দিয়া নাই। আদালতে বিষয়টো পৰীক্ষা কৰি কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ উত্তৰ বিচাৰিছে আৰু Bijoe Emmanuel গোচৰৰ নীতি এই ক্ষেত্ৰত কেনেদৰে প্ৰযোজ্য হ’ব, সেই প্ৰশ্নটো আগন্তুক শুনানিত অধিক স্পষ্ট হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।